Tình trạng phá rừng, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ gỗ, động vật hoang dã và lâm sản phụ trái phép vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp. Nguyên nhân chính được xác định là chưa giải quyết dứt điểm hàng loạt bất cập trong công tác quản lý, bảo vệ rừng.

“Cơn lốc” phá rừng

Cách đây không lâu, hàng chục cây gỗ quý hiếm tại cánh rừng đặc dụng Đắc Zên (thuộc tiểu khu 707, Khu bảo tồn thiên nhiên Sông Thanh) thuộc địa bàn thôn 5, xã Phước Mỹ, huyện Phước Sơn đã bị bọn lâm tặc triệt hạ không thương tiếc. Khi lực lượng chức năng phát hiện vụ việc thì những kẻ “phá sơn lâm” đã cao chạy xa bay. Và vào cuối tháng 11-2009, khi quyết định khởi tố hình sự vụ phá rừng trên vừa ký xong thì lực lượng liên ngành Phước Sơn lại phát hiện thêm vụ phá rừng tại cánh rừng nguyên sinh thuộc tiểu khu 674 (thôn 4, xã Phước Đức). Tại hiện trường, cơ quan chức năng phát hiện 4 cây xoan đào (mỗi cây dài khoảng 25-30 mét, đường kính 100-115cm) có tuổi thọ hơn 100 năm bị lâm tặc dùng cưa máy xẻ thành từng phách nằm ngổn ngang trên mặt đất. Tổng khối lượng gỗ thu được gần 50 mét khối.

Trên bến Mò O (giáp ranh giữa Đại Lộc và Nam Giang), những chiếc ghe này chỉ có mỗi nhiệm vụ là kéo gỗ lậu về xuôi.

Trong cả 2 vụ phá rừng trên, danh tính thủ phạm hiện vẫn còn là ẩn số. Tuy nhiên, các vụ việc này chỉ là bề nổi của “tảng băng trôi”. Bởi mới đây, tại hội nghị tổng kết năm nông nghiệp 2009, ông Phan Tuấn - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam cho biết, chỉ trong vòng 11 tháng qua, lực lượng kiểm lâm cùng các ngành liên quan đã phát hiện và xử lý đến 1.790 vụ vi phạm lâm luật. Đồng thời, lập biên bản tịch thu gần 2.790 mét khối gỗ xẻ, hơn 987 mét khối gỗ tròn, 17 ô tô, 38 mô tô, 9 cưa máy, 500kg động vật hoang dã. Cơ quan chức năng đã tiến hành khởi tố hình sự 21 vụ nghiêm trọng. 

Eo hẹp về nhân lực

Ông Phạm Thanh Lâm - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam cho biết: “Hiện, tổng biên chế toàn ngành kiểm lâm Quảng Nam mới chỉ có 371 người (324 biên chế hành chính, 47 biên chế sự nghiệp - PV). Có nghĩa, mỗi kiểm lâm phụ trách địa bàn phải quản lý hơn 3.000ha rừng. Có khu vực, mỗi kiểm lâm cơ sở phải “quản” ít nhất 5.000ha rừng”. Rõ ràng, lực lượng mỏng thì khâu kiểm tra, kiểm soát lỏng lẻo là điều khó tránh khỏi. Phương tiện trang bị cho lực lượng kiểm lâm cũng vừa thiếu vừa cũ, chế tài xử lý vi phạm lại không đủ sức răn đe.

Lợi dụng việc mở đường Đông Trường Sơn, lâm tặc vào rừng đốn gỗ quý.

Trong khi việc giữ rừng còn hết sức gian nan thì hiện nay lực lượng kiểm lâm lại được giao thêm một trọng trách lớn: triển khai kế hoạch trồng mới 5 triệu héc ta rừng (dự án 661). Biên chế đã thiếu nay lại phải “chia” nhỏ thì công tác quản lý, bảo vệ rừng càng khó khăn hơn. Theo ông Phan Tuấn, khó khăn lớn nhất hiện nay là 1/3 cán bộ kiểm lâm nằm trong độ tuổi trên 45 nên sức khỏe không đảm bảo cho công tác quản lý địa bàn, dẫn đến không nắm rõ địa bàn. Bởi vậy, không ít vụ phá rừng thường hay phát hiện trễ.

Bên cạnh đó, rừng và đất rừng Quảng Nam có địa hình phức tạp, giao thông cách trở, trong khi lực lượng kiểm lâm chỉ được trang bị phương tiện “tác chiến” lạc hậu và thiếu thốn. Ông Huỳnh Khánh Toàn - Chủ tịch UBND huyện Nông Sơn cho biết, gần một năm qua, cường suất vận chuyển gỗ lậu từ thượng nguồn về xuôi (theo sông Thu Bồn, qua địa phận Nông Sơn) ngày càng lớn. Theo ông Toàn, muốn chặn bắt, nhất thiết phải sử dụng ca nô để truy đuổi. Mà chiếc ca nô của huyện thì… bị hỏng đã nhiều năm, giờ chỉ như đống sắt vụn! Vì thế, lực lượng kiểm lâm Nông Sơn chỉ còn cách sử dụng ghe nhỏ để tuần tra (chủ yếu trong đêm tối), nên lâm tặc thì rất khó bắt mà hiểm nguy thì luôn rình rập. Ông Toàn cho hay, đã nhiều lần xin tỉnh chi viện một chiếc ca nô mới nhưng đến nay vẫn phải chờ.

Lực lượng PC15 Công an tỉnh bắt xe tải vận chuyển gỗ lậu trên quốc lộ 1A.

Vì lợi nhuận mang lại quá lớn nên thời gian qua nhiều kẻ hám lợi đã sẵn sàng tung tiền ra mua về những chiếc ô tô bóng loáng (và cả quá hạn sử dụng) để phục vụ cho mỗi việc duy nhất là... chở gỗ lậu. Quốc lộ 14B, 14E, 14D, các tuyến ĐT 616, 604, 609, 611 được xem là “thiên đường của gỗ lậu”. Dân trong “nghề” bảo, chỉ cần “lọt” mươi chuyến thì có bị bắt xe cũng chẳng tiếc gì. Xung quanh vấn đề “bắt xe” của lâm tặc cũng có những chuyện hết sức... éo le. Nhiều kiểm lâm tâm sự, theo quy định, nếu ô tô nào vận chuyển trái phép từ 1,5 mét khối gỗ quy tròn trở lên (thuộc nhóm 4 đến nhóm 8) thì bị lập biên bản tịch thu xe. Biết được “định mức” này nên bọn lâm tặc thường chở đến 1,49 mét khối gỗ lậu mà thôi. Nếu có bị “tóm” thì cũng chỉ xử lý hành chính chứ đâu có bị tịch thu xe. Thế nên, chiều nay xe được thả ra là tối đến chúng lại ngang nhiên cho xe đi “rinh” gỗ.

Nguyễn Văn Sự