Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Quảng Nam đã có nhiều đổi thay mới mẻ, tuy nhiên sự phát triển còn chưa bền vững…

Sau khi tái lập tỉnh, quy mô nền kinh tế tăng lên đáng kể và có bước phát triển toàn diện, GDP tăng trưởng khá (trong đó nông, lâm, thủy sản trong 3 năm 2006-2008 tăng khoảng 3,5%). Tỉnh đã ban hành nhiều chính sách đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn như: phát triển các cụm công nghiệp, làng nghề, kinh tế vườn, kinh tế trang trại, giao thông, y tế, giáo dục... Từ năm 2006-2008, ngân sách nhà nước từ các chương trình, dự án đầu tư cho khu vực miền núi chiếm 58% tổng nguồn vốn phân bổ cho địa phương...

Dù đạt được những thành tựu không nhỏ, góp phần xóa đói giảm nghèo nhưng nông nghiệp, nông thôn Quảng Nam vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại, đó là tình trạng ô nhiễm môi trường tại các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất chưa có các giải pháp hữu hiệu để khắc phục; công tác giống cây trồng, vật nuôi phục vụ sản xuất còn bất cập; chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp và nông thôn nhiều nơi còn mang tính tự phát, chưa bền vững, chưa thích ứng với cơ chế thị trường; chất lượng giáo dục và đào tạo, nhất là đào tạo nguồn nhân lực còn nhiều yếu kém. Cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa ở nông thôn đã hình thành các khu công nghiệp, khu đô thị làm xuất hiện một bộ phận hộ nông nghiệp không còn đất để sản xuất, trong khi đó nhiều quy hoạch treo khiến dự án chiếm đất không triển khai thực hiện... Thế nhưng, các khu vực thuần nông phải “vật lộn” với cơn sốt giá cả, nhất là giá vật tư, phân bón phục vụ nông nghiệp, làm cho tỷ giá cánh kéo nghiêng về phía bất lợi cho sản xuất nông nghiệp mà trực tiếp là người nông dân. Nguy cơ mất mùa do bão, lũ, dịch bệnh gia súc, gia cầm luôn rình rập. Diện tích đất trồng cây hàng năm bình quân 650m2/nhân khẩu, trong đó đất lúa 398m2/nhân khẩu, lại phân tán, nên khó có thể thực hiện cơ giới hóa nông nghiệp, nhất là khu vực trung du, miền núi. Vấn đề tích tụ ruộng đất để có thể áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ, phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp; chủ trương và phương thức thực hiện còn phải chờ chính sách vĩ mô. Kinh tế trang trại đã hình thành và có bước phát triển, nhưng quy mô còn nhỏ, mức vốn đầu tư bình quân chỉ đạt 152 triệu đồng/trang trại chiếm 65% tổng số trang trại, chưa góp phần lan tỏa, tạo động lực cho nông nghiệp phát triển. Mặt khác, định hướng thị trường thiếu bền vững nên chưa phát triển được vùng nguyên liệu hay chăn nuôi tập trung... Các hợp tác xã nông nghiệp đã chuyển đổi bước đầu, nhưng vẫn chưa thích nghi tốt với cơ chế thị trường, phương án sản xuất kinh doanh lúng túng, năng lực tài chính và quản lý hạn chế. Trong khi đó các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh lực nông, lâm, thủy sản không nhiều. Mặt khác thu hút đầu tư sản xuất công nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nhất là vốn FDI là không đáng kể. Trình độ đội ngũ cán bộ cơ sở vừa thiếu, vừa yếu. Cơ cấu lao động có sự chuyển dịch nhưng còn mang tính cơ học từ nông thôn về các khu công nghiệp, đô thị là chủ yếu, trong khi đó cốt lõi của việc chuyển dịch cơ cấu lao động phải xuất phát từ yêu cầu đưa công nghiệp về khu vực nông thôn.

Dịch bệnh trên gia súc, gia cầm luôn đe dọa ngành chăn nuôi.

Về văn hóa, xã hội, người dân khu vực nông thôn, miền núi khó có điều kiện, cơ hội để tiếp cận với khoa học công nghệ, với các dịch vụ y tế, giáo dục. Cả tỉnh số phòng học tạm, trạm y tế xã chưa được kiên cố còn nhiều. Chất lượng giáo dục nhất là khu vực miền núi còn thấp. Thanh niên có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên có xu hướng ly hương về chốn thị thành, lao động chính khu vực nông thôn phần lớn là người già và phụ nữ. Mặc dù đã có nhiều chương trình, dự án đầu tư cho khu vực nông thôn, nhưng hiệu quả đem lại chưa tương xứng; tác động của các chính sách an sinh xã hội chưa đồng đều giữa khu vực nông thôn và thành thị. Số hộ nghèo (theo tiêu chí mới) tập trung chủ yếu ở khu vực nông thôn, nhất là trung du, miền núi. Bởi đói nghèo nên một bộ phận người dân tiếp tay cho lâm tặc phá rừng, khai thác khoáng sản trái phép... và họ trở thành đối tượng điều chỉnh của pháp luật hay các chính sách xã hội.

TRẦN XUÂN VINH